Marka, ticaret unvanı ve alan adı: farkları ve korunma yolları

Yeni bir işletme kurulduğunda sık duyulan bir düşünce şudur: “Şirketi bu adla kurduk, alan adını da aldık; ad artık bizim.” Oysa şirketin ticaret unvanı, ürün ya da hizmetlerde kullanılan marka, web sitesinin alan adı ve logonun tasarımı, her biri farklı kanunlara ve farklı kayıt sistemlerine bağlı ayrı haklardır. Birinin tescil edilmiş olması, diğerlerini otomatik olarak korumaz.

Bu yazıda bu dört kavramın farkını, her birinin nerede ve nasıl kayıt altına alındığını ve yeni bir ad seçerken hangi sırayla ilerlemenin mantıklı olduğunu anlatıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için bir marka vekili ya da avukattan destek almanızı öneririz.

Kısaca dört farklı kayıt

• Ticaret unvanı: Tacirin ticari işlemlerini yaptığı ad. Ticaret siciline tescil edilir.
• Marka: Mal ve hizmetleri başkalarınınkinden ayıran işaret. Türk Patent ve Marka Kurumu’na (TÜRKPATENT) yapılan başvuruyla tescil edilir.
• Alan adı: İnternetteki adresiniz. .tr uzantılılar TRABİS üzerinden, .com gibi genel uzantılar ise uluslararası kayıt kuruluşları aracılığıyla kaydedilir.
• Logo ve görsel tasarım: Özgün bir logo, telif hakkıyla korunabilir; ayrıca marka olarak tescil edilebilir. Ürün ve ambalaj görünümü için tasarım tescili de bir seçenektir.

Ticaret unvanı: şirketin resmî adı

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre her tacir, ticari işletmesine ilişkin işlemleri ticaret unvanıyla yapmak ve unvanını işletmenin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ve ilan ettirmek zorundadır. Tescil edilen unvanlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanır. Şirket kuruluşu Ticaret Bakanlığı’nın MERSİS sistemi üzerinden yapılırken önerilen unvan da kontrol edilir.

Unvanın biçimi şirket türüne göre kanunla belirlenmiştir. Örneğin bir anonim şirketin unvanında şirketin türünü gösteren ibare bulunur. Unvan tescili, o unvanın ticari işlemlerde kullanılmasına ilişkin bir haktır; ancak aynı adın belirli mal ve hizmetler için marka olarak kullanılmasını başkalarına karşı tek başına korumaz. Örneğin unvanınız “Deniz Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.” olsa bile, “Deniz” adını ürün ambalajlarınızda marka olarak kullanıyorsanız bu kullanımın koruması marka tesciline bağlıdır.

Marka: mal ve hizmetler için ayırt edici işaret

Marka hakkı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında tescille elde edilir ve başvuruda seçilen mal ve hizmet sınıfları için geçerlidir. Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenebilir. Ticaret unvanınızın ayırt edici kısmı ile ürün ya da hizmet markanız aynı olabileceği gibi tamamen farklı da olabilir; bir şirketin birden fazla ürün markası olması da yaygındır.

Unvan ile marka çatıştığında

SMK’nın 6. maddesi, ticaret hayatında daha önce kullanılan ayırt edici işaretlerin sahiplerine belirli koşullarla, sonradan yapılan benzer bir marka başvurusuna itiraz etme imkânı tanır. Ticaret unvanı da bu tür işaretlerden biri olabilir. İtirazlar, başvurunun Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanmasından itibaren iki ay içinde yapılır. Bu nedenle sektörünüzdeki marka başvurularını bültenden takip etmek, unvanınızı korumanın da bir parçasıdır. Bu tür uyuşmazlıklar somut koşullara göre değerlendirildiği için mutlaka uzman desteği alın.

Alan adı: internetteki adresiniz

.tr uzantılı alan adları, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu bünyesindeki TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) tarafından yönetilir. TRABİS 14 Eylül 2022’de faaliyete geçti ve alan adı başvuruları artık yetkili kayıt kuruluşları aracılığıyla yapılıyor. Bu geçişle birlikte .com.tr, .net.tr ve .org.tr gibi uzantılarda belge istenmeden, ilk başvurana tahsis edilen bir sistem uygulanmaya başladı. Bazı uzantılar ise hâlâ belgeye dayalı olarak tahsis ediliyor.

Bu durum, adınızla ilgili bir .com.tr alan adının başkası tarafından sizden önce alınabileceği anlamına gelir. Alan adı kaydı, o ad üzerinde marka hakkı da sağlamaz; tersine, tescilli bir markanız varsa ve biri bu markayı kötü niyetle alan adı olarak kaydettiyse, .tr alan adları için İnternet Alan Adları Yönetmeliği kapsamındaki uyuşmazlık çözüm sistemine, .com gibi genel uzantılar için ise WIPO Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi gibi kuruluşların yürüttüğü uyuşmazlık çözüm süreçlerine başvurulabilir.

• Alan adını bir çalışanın ya da ajansın adına değil, işletme adına kaydedin.
• Kayıt kuruluşu hesabının şifresini ve yönetici e-postasını işletmenin kontrol ettiği bir adreste tutun.
• Yenileme tarihini takvime yazın ve mümkünse otomatik yenilemeyi açın.
• Ana alan adınızın yaygın yazım hatalarını ve farklı uzantılarını da kaydetmeyi değerlendirin.

Sosyal medya kullanıcı adları

Instagram, TikTok ya da LinkedIn’deki kullanıcı adları hukuki bir tescil değildir; platformların kendi kurallarına göre ilk alan kişiye verilir. Yine de tescilli bir markanız varsa, markanızı taklit eden ya da yanıltıcı biçimde kullanan hesapları platformların fikri mülkiyet bildirim formları üzerinden şikâyet etmek çok daha kolaydır. Yeni bir ad seçerken kullanıcı adlarının uygunluğunu da kontrol etmek, sonradan farklı platformlarda farklı adlar kullanmak zorunda kalmayı önler.

Logo: telif hakkı ve tasarım tescili

Özgün bir logo, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser olarak korunabilir. Bu korumanın sahibi, aksi kararlaştırılmadıkça logoyu yaratan tasarımcıdır. Kanunun 52. maddesine göre mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların tek tek gösterilmesi gerekir. Logoyu bir ajansa ya da serbest çalışan bir tasarımcıya yaptırıyorsanız, hak devrini yazılı bir sözleşmeyle güvence altına alın; özellikle logoyu marka olarak tescil ettirmeden önce bu konuyu netleştirin.

Ürünün kendisinin ya da ambalajın görünümü için SMK kapsamında tasarım tescili de mümkündür. Tasarımın yeni olması ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir. Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir.

Adınızı değiştiriyorsanız

Yeniden markalama ya da şirket adı değişikliği yaparken bu dört kaydın her biri ayrı ayrı güncellenmelidir. Birini değiştirip diğerlerini unutmak, müşterilerin ve resmî kayıtların farklı adları göstermesine neden olur:

• Ticaret unvanı değişikliği için şirket türünüze göre gerekli kararı alıp ticaret siciline tescil ettirin; değişiklik Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.
• Yeni ad için marka araştırması ve başvurusunu, değişikliği duyurmadan önce yapın. Eski markanızın tescilini, kullanmaya devam edip etmeyeceğinize göre değerlendirin.
• Eski alan adını hemen bırakmayın; eski adresleri kalıcı yönlendirmeyle yeni alan adına bağlayın ve eski alan adının yenilemesini bir süre daha sürdürün.
• Fatura, e-fatura ve sözleşme şablonlarındaki unvanı, sosyal medya hesaplarının adlarını ve Google İşletme Profili bilgilerini aynı dönemde güncelleyin.

Yeni bir ad seçerken izlenecek sıra

1. Aday adları için TÜRKPATENT’in marka araştırma imkânıyla ilgili sınıflarda benzer marka olup olmadığına bakın.
2. Ticaret unvanı olarak kullanılıp kullanılmadığını ticaret sicili kayıtlarından kontrol edin.
3. Alan adı uygunluğunu .com.tr ve .com gibi uzantılarda kontrol edin.
4. Kullanacağınız sosyal medya platformlarında kullanıcı adının boş olup olmadığına bakın.
5. Ad netleştikten sonra alan adlarını hemen kaydedin; bu adım düşük maliyetlidir ve gecikme riski yüksektir.
6. Marka başvurusunu, ad kesinleştiği anda yapın.
7. Logo tasarımını yaptırın ve hak devrini yazılı sözleşmeyle alın.
8. Logo hazır olduğunda, gerekiyorsa şekil unsurunu içeren marka başvurusunu da değerlendirin.

Sık yapılan hatalar

• Ticaret unvanı tescilini marka tescili sanmak.
• Alan adını aldıktan sonra marka başvurusunu ertelemek.
• Logoyu tasarımcıyla yazılı bir hak devri sözleşmesi yapmadan kullanmaya başlamak.
• Alan adını ve sosyal medya hesaplarını kişisel hesaplara bağlamak.
• Marka bültenini hiç takip etmemek.

Guru Dijital, marka tescil sürecinde ön araştırma ve başvuru takibinin yanında logo tasarımı, alan adı ve sosyal medya hesaplarının kurulumunda da işletmelere destek veriyor. Yeni bir ad üzerinde çalışıyorsanız bu adımları birlikte planlayabiliriz.

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• Marka Bilgilendirme (TÜRKPATENT)
• Tasarım Bilgilendirme (TÜRKPATENT)
• TRABİS: .tr Ağ Bilgi Sistemi (BTK)
• Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (TOBB)
• Domain Name Disputes (WIPO)